Widzisz a nie zawsze wiesz. Tym razem Ewa Sztompke opowiada o znanym wielu warszawiakom drewnianym kościele na Cmentarzu Bródnowskim. Czy jednak wszyscy wiedzą jaka jest jego historia?

* Drewniany kościół św. Wincentego a Paulo na Cmentarzu Bródnowskim, ul. Św. Wincentego 83

Ten kościół jest warszawiakom raczej znany. Stoi tuż za brama główną Cmentarza Bródnowskiego i obecnie pełni funkcję kaplicy cmentarnej. Przez ponad 120 lat był świadkiem pożegnań wielu ludzi, którzy spoczywają na tutejszym cmentarzu w liczbie przekraczającej milion dwieście tysięcy.

Przypomnę, że w latach osiemdziesiątych XIX wieku w Warszawie zaczęło brakować miejsc na pochówek zmarłych. Co prawda na Powązkach były jeszcze wtedy wolne kwatery, ale wysokie ceny nie pozwalały grzebać tam uboższej ludności miasta. Stare Powązki, cmentarz utworzony w 1790 roku,  początkowo służył bowiem wszystkim mieszkańcom Warszawy, dopiero później stał się nekropolią elitarną.

Z kolei powstały na Koszykach, dziesięć lat przed Powązkami, Cmentarz Świętokrzyski szybko się zapełnił i został najpierw zamknięty, a później całkowicie zlikwidowany. Na nielicznych cmentarzach parafialnych, zachowanych na peryferiach miasta, również brakowało miejsca na nowe groby.
W takiej sytuacji prezydent ówczesnej Warszawy Sokrates Starynkiewicz zakupił we wsi Bródno ziemię pod lokację nowego cmentarza. 20 listopada 1884 roku dokonano poświęcenia nekropolii, a następnego dnia odbył się pierwszy pochówek na Cmentarzu Bródnowskim. Pierwsza spoczęła na nowym cmentarzu roczna Marysia Skibniewska. Jej mogiła zachowała się do dzisiaj (kwatera 44G-rząd VI –grób 1).

Początkowo cmentarz nie posiadał kościoła ani nawet kapelana. Budowa murowanej świątyni nie wchodziła w grę, gdyż nekropolia znalazła się na przedpolu fortyfikacji Twierdzy Warszawa. Tam, zgodnie z rozkazem cara, nie można było wznosić żadnych trwałych budowli. Postawiono więc kościół drewniany. Projekt cmentarnej świątyni wykonał architekt Edward Cichocki, który w tym czasie był odpowiedzialny za remont kolumny króla Zygmunta III Wazy. Prace remontowe przy kolumnie wymagały postawienia solidnego, drewnianego rusztowania. Deski były sosnowe i niepozbawione żywicy, co chroniło je przed atakiem korników. Na pomysł wykorzystania tych desek do budowy kościoła wpadł podobno sam projektant, a prezydent Starynkiewicz wyraził na to zgodę. Budowa kościoła św. Wincentego a Paulo trwała rok, a w październiku 1888 roku świątynię poświęcono.

Kościół jest jednonawowy, nawiązujący wystrojem do stylu góralskiego. Jednocześnie ma gotyckie elementy w postaci ostrołuków. Wnętrze zdobi polichromia autorstwa Wiesława Kononowicza. Na ołtarzu głównym znajduje się naturalnej wielkości rzeźba Ukrzyżowanego Chrystusa, dłuta Antoniego Panasiuka, pokazana na tle nocnej panoramy Jerozolimy. Na ołtarzach bocznych umieszczono obraz Niepokalanego Poczęcia NMP oraz wizerunek św. Wincentego a Paulo, patrona ubogich, sierot i więźniów.

Pierwszym kapelanem Cmentarza Bródnowskiego oraz zarządcą kościoła został ksiądz Walenty Kalicki. Magistrat miasta wyznaczył mu etat z wynagrodzeniem 600 rubli rocznie (a np. listonosz wtedy zarabiał 150-200 rubli rocznie).
Z czasem w rejonie cmentarza zaczęło przybywać mieszkańców i z myślą o nich utworzono przy drewnianym kościele parafię św. Wincentego a Paulo. W latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku cmentarna świątynia stała się jednak zbyt ciasna dla parafian i żałobników. Postanowiono wybudować na terenie cmentarza nowy kościół, a stary, drewniany przeznaczyć ponownie na kaplicę.

Murowany kościół p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej został wzniesiony w latach 1958-60 według projektu Stanisława Marzyńskiego. Z drewnianym kościołem św. Wincentego a Paulo łączy go nie tylko cmentarna lokalizacja. Również do jego budowy został wykorzystany materiał rozbiórkowy. Cegły pochodziły z dawnego mauzoleum rodziny Przeździeckich, które znajdowało się na Koszykach, obok kościoła św. Piotra i Pawła ,czyli na terenie dawnego Cmentarza Świętokrzyskiego. W pewnym sensie bródnowskie kościoły łączy też osoba architekta Edwarda Cichockiego, który zaprojektował zarówno kaplicę – mauzoleum Przeździeckich jak i drewniany kościół św. Wincentego a Paulo.

 

Wysłuchała Anna Krzesińska

Fot. Anna Krzesińska

anna.krzesinska@polskamowi.pl

Link do części I
Link do części II
Link do części III
Link do części IV
Link do części V

Skomentuj