Widzisz a nie zawsze wiesz. Tym razem Ewa Sztompke opowiada o znanym wielu warszawiakom domu braci Jabłkowskich.

* Dom Braci Jabłkowskich

W okresie międzywojennym jeden z największych i najnowocześniejszych domów towarowych w Polsce, o którym mawiano „sześć pięter luksusu”. W latach PRL-u Centralny Dom Dziecka, później Dom Obuwia, następnie Dom Handlowy „Arka”, po nim Traffic Club. Obecnie księgarnia, galerie i… remont z adaptacją do nowych funkcji.  A wszystko zaczęło się wiele lat temu.

W 1884 roku Aniela Jabłkowska, córka przedsiębiorcy polskiego, założyła sklep z drobną galanterią przy ulicy Widok 6. Interes prosperował na tyle dobrze, że wkrótce wymagał powiększenia powierzchni handlowej. W 1888 roku do spółki z Anielą przystąpili jej bracia, a sklep został przeniesiony na ulice Hożą 8. Od tego czasu rodzinna firma zaczęła posługiwać się nazwą Bracia Jabłkowscy. 

Klientów przybywało, co i rusz powiększano asortyment oferowanych towarów. W końcu nadeszła pora na kolejne przeprowadzki. W 1897 roku firma Jabłkowskich przeniosła się na ulicę Bracką 20, a trzy lata później na Bracką 23. Tam w reprezentacyjnej kamienicy sklepy Braci Jabłkowskich zajmowały nie tylko parter, ale i dwa piętra oraz oficyny kamienicy, w których mieściły się biura.

W tym okresie firma rozpoczęła prezentację swoich produktów w wydawanych co pół roku katalogach, co było zupełną nowością na rynku handlowym. Uruchomiono też sprzedaż wysyłkową i w końcu przystąpiono do najważniejszej inwestycji – budowy domu towarowego.

Jabłkowscy zakupili sąsiednią działkę z adresem Bracka 25. W 1914 roku okazały dom handlowy był już gotowy. Zaprojektowany przez Franciszka Lilpopa i Karola Jankowskiego w stylu wczesnomodernistycznym. Projekt okazał się dużym sukcesem. Zastosowano konstrukcję żelbetową, a budynek miał sześć kondygnacji naziemnych i jedną podziemną.

W części centralnej na parterze projektanci umieścili wysoką do trzeciego piętra halę, którą  na piętrach otaczały dookoła antresole ze stoiskami. Ozdobą wspomnianej hali były wysokie okna  z witrażami, które zostały wykonane przez Edmunda Bartłomiejczyka i przedstawiają mieszkanki Warszawy w różnych epokach i stylach. Na piętra prowadziły ozdobne, szerokie drewniane schody. W budynku również znalazły się windy.

W Domu Braci Jabłkowskich można było kupić wszystko – od pasmanterii po futra, od drobnego sprzętu domowego po meble. Klientów obsługiwał specjalnie przeszkolony personel. Było tu elegancko, wytwornie, modnie i z dużym szacunkiem dla kupujących, a ceny dostosowane do  różnych kieszeni. W czasie zakupów można było odpocząć w jednej z dwóch działających tu kawiarni. Pierwsza, całoroczna mieściła się na trzecim piętrze, a druga sezonowa, letnia znajdowała się na dachu budynku. Dbałość o klientów była jednym ze znaków firmowych Domu Braci Jabłkowskich. W sierpniu 1939 roku firma Jabłkowskich zatrudniała w Warszawie 650 osób, a kolejne 120 pracowało w filii domu towarowego w Wilnie.

W czasie okupacji niemieckiej dom towarowy działał z przerwami w znacznie okrojonym asortymencie i przy zmniejszonym do dwustu osób personelu. W czasie Powstania Warszawskiego firma pomagała powstańcom, zaopatrując ich w żywność i odzież. Budynek szczęśliwie przetrwał wojenne bombardowania i zaraz po wojnie wznowił swoją działalność. Personel pomagał w rozdziale paczek UNRRA.

15 maja 1950 roku skończył się pierwszy rozdział historii Domu Braci Jabłkowskich. Handel został wstrzymany, a ówczesnego właściciela Feliksa Jabłkowskiego aresztowano pod zarzutem rzekomego wzbogacenia wojennego. Na firmę nałożono bardzo wysokie podatki, które doprowadziły do całkowitego jej upadku.

W 1951 roku do dawnego Domu Jabłkowskich wprowadził się Centralny Dom Dziecka (pierwowzór „Smyka”) i działał do 1970 roku. Później dom towarowy „gościł” inne asortymenty, inny personel i inne firmy, o których wspomniałam na początku.

Wraz z upadkiem komunizmu spadkobiercy dawnego Domu Braci Jabłkowskich rozpoczęli starania o odzyskanie zagrabionego majątku: domu towarowego oraz kamienic przy ul. Chmielnej 19 i 21. W 1999 roku firma wróciła do rejestru handlowego, w 2001 roku odzyskano kamienice przy ul. Chmielnej, a w 2004 roku Dom Braci Jabłkowskich.

Na działce przy ul. Chmielnej 21 w 2009 roku firma wzniosła budynek nazwany Nowym Domem Braci Jabłkowskich, z przeznaczeniem na cele biurowo-handlowe, a w starym zabytkowym rozpoczęły się prace remontowe i adaptacyjne z przeznaczeniem na nowe funkcje.

Wysłuchała Anna Krzesińska

fot. Anna Krzesińska

anna.krzesinska@polskamowi.pl

Link do części I
Link do części II
Link do części III
Link do części IV
Link do części V
Link do części VI
Link do części VII

Skomentuj