Widzisz a nie zawsze wiesz. Tym razem Ewa Sztompke opowiada reporterce portalu Polskamowi.pl o carach Szujskich i ich warszawskim mauzoleum.

Kolejna moja opowieść prowadzi w miejsce dobrze Wam znane. Tu, gdzie się kończy Krakowskie Przedmieście, a zaczyna Nowy Świat, przechodniów wita Mikołaj Kopernik, dostojnie siedzący na cokole od ponad 180 lat. Za nim wznosi się klasycystyczna fasada Pałacu Staszica, a nieco dalej wzdłuż ulicy Kopernika, mieści się Warszawski Szpital dla Dzieci. To właśnie w tym rejonie, gdzieś w okolicy szpitalnej bramy, znajdowała się Kaplica Moskiewska, mauzoleum cara Wasyla IV Szujskiego, jego brata Dymitra i  wielkiej księżnej Jekateriny. Co carska rodzina robiła w Warszawie i dlaczego tu złożono ich doczesne szczątki?
 Cofnijmy się do początków XVII wieku, kiedy to między Polską i Rosją toczyła się wojna zwana moskiewską. W dniu  4 lipca 1610 roku  pod Kłuszynem rozegrało się jej  decydujące starcie. Wojska polskie pod wodzą hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego  pokonały armię rosyjską,  dowodzoną przez kniazia Dymitra Szujskiego, brata cara. W obliczu klęski bojarzy rosyjscy zdetronizowali cara Wasyla IV i obwołali jego następcą polskiego królewicza Władysława IV Wazę.

Hetman Żółkiewski ze zwycięskiej wyprawy wojennej nie powrócił sam do Warszawy. Przywiózł ze sobą cara Wasyla i jego rodzinę, jako jeńców króla Rzeczypospolitej Obojga Narodów Zygmunta III Wazy. Nadzwyczajni więźniowie na Zamku Królewskim złożyli należny polskiemu władcy hołd, po czym zostali odesłani do dworu na Mokotowie, a następnie do zamku w Gostyninie.

            12 września 1612 w Gostyninie car Wasyl IV Szujski zmarł. Wkrótce po nim umarli jego brat i bratowa. Przyczyną ich śmierci najprawdopodobniej było tak zwane morowe powietrze, czyli panująca zaraza, choć nie obyło się bez oskarżeń o otrucie. Początkowo zmarłych pogrzebano w Gostyninie, a w Warszawie rozpoczęto przygotowania do budowy odpowiedniego mauzoleum.

        Na polecenie Zygmunta III Wazy wzniesiono wolno stojące mauzoleum nazwane Kaplicą Moskiewską. Była to budowla wysoka na trzy kondygnacje, na planie ośmioboku, przykryta kopułą zwieńczoną prawosławnym krzyżem. Nad wejściem do Kaplicy znajdowała się tablica z łacińskim napisem. Fragment tekstu w tłumaczeniu brzmiał: „..król, pamiętając o wspólnym człowieczym przeznaczeniu, rozkazał kości ich przenieść tutaj i złożyć je pod tym wzniesionym ku powszechnej pamięci potomnych i dla chwały swego panowania, pomnikiem…”.

W 1620 roku szczątki cara Wasyla i jego rodziny zostały złożone w Kaplicy Moskiewskiej.

            Władysław IV nigdy na swoją głowę nie włożył korony carskiej, ale do 1635 nosił tytuł wielkiego księcia. Po kolejnych potyczkach  polsko-rosyjskich carem został wybrany Michał I Romanow i to z jego inicjatywy do Warszawy przybyło poselstwo rosyjskie, które od polskiego króla odkupiło trumny ze szczątkami Szujskich. Chcąc zatrzeć do końca ślady tej niechlubnej dla Rosji historii, posłowie zażądali również wydania tablicy, która znajdowała się nad wejściem do Kaplicy. Ta jednak została zwrócona dopiero za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego na prośbę rosyjskiego ambasadora Nikołaja Repnina.

            Po potopie szwedzkim król Jan Kazimierz w 1668 roku przekazał zrujnowaną Kaplicę Moskiewską, wraz z przyległym do niej terenem, sprowadzonemu do Warszawy Zakonowi Dominikanów Obserwantów. Dla nich wzniesiono tu klasztor i kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Zwycięskiej. Dawne mauzoleum carów Szujskich stało się kaplicą grobową w dominikańskim kościele

    Pod koniec XVIII wieku kościół i klasztor podupadły. Bracia dominikanie poumierali, a chętnych do nowicjatu zabrakło. Zabudowania kościelno-klasztorne zostały przekazane diecezji. Na domiar złego w 1816 roku kościelny administrator ksiądz Danikowski popełnił w kościele samobójstwo, co zgodnie z ówczesnym kodeksem kanonicznym spowodowało zamknięcie i rozbiórkę kościoła. Działkę po kościele i klasztorze o.o. Dominikanów Obserwantów nabył Stanisław Staszic i wybudował na niej siedzibę Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

           Obecnie toczą się spory o dokładne miejsce lokalizacji Kaplicy Moskiewskiej. Przez wiele lat mylnie uważano, że zachowane przy ul. Świętokrzyskiej 1 fundamenty dawnej altany ogrodowej pałacu Słuszków, to właśnie pozostałości po Kaplicy. Badania archeologiczne przeprowadzone w 1938 roku, jako lokalizację mauzoleum Szujskich wskazują miejsce, gdzie dziś znajduje się wejście na teren szpitala, w pobliżu Pałacu Staszica.

Wysłuchała Anna Krzesińska

fot. Anna Krzesińska

anna.krzesinska@polskamowi.pl

Więcej ciekawych opowieści znajdziemy w Sekretach Warszawy.

Skomentuj