O ile objawy tężyczki jawnej są powszechnie znane, a napady tężyczkowe są łatwe do rozpoznania, o tyle tężyczkę utajoną (spazmofilię) wykrywa się zazwyczaj przypadkowo.

Wykrywa się u ludzi na pozór zdrowych, lub też skarżących się na bardzo nietypowe dolegliwości ze strony różnych narządów i układów.   Napad tężyczki  przebiega w sposób charakterystyczny zaczynając się zwykle od uczucia mrowienia w opuszkach palców rąk i wokół ust. Następnie dochodzi do wystąpienia wzmożonego napięcia w mięśniach twarzy i kończyn oraz ich przykurczu. Najwcześniej skurcze mięśniowe pojawiają się w obrębie mięśni kłębu kciuka z silnym jego przywiedzeniem, co nadaje dłoni kształt „ręki położnika”.

    Napadowi tężyczkowemu  towarzyszy często niepokój, silny lęk, pobudzenie psychiczne, hiperwentylacja . Niekiedy dochodzi nawet do utraty przytomności z towarzyszącymi drgawkami (głównie tężyczki jawne ). Są to wprawdzie sytuacje rzadkie, ale niebezpieczne dla pacjenta i zawsze wymagające różnicowania  z padaczką .

    Innym objawem mogącym stanowić zagrożenie życia chorego podczas napadu tężyczkowego jest kurcz mięśni głośni. W okresach pomiędzy napadami tężyczki pacjenci zwykle skarżą się na: niepokój, rozdrażnienie, uczucie stałego znużenia, zaburzenia pamięci, trudności w koncentracji uwagi, bezsenność, ogólne osłabienie. Dolegliwości te zwłaszcza w połączeniu z uczuciem ciągłego mrowienia w obrębie twarzy i kończyn traktowane są zazwyczaj mylnie jako nerwica.

      W odróżnieniu od tężyczki jawnej, tężyczka utajona przebiega skrycie objawiając się w sposób niecharakterystyczny, a rozpoznaje się ją zwykle przypadkowo. Patologia ta dotyczy głównie ludzi młodych ambitnych, aktywnych zawodowo, odnoszących w życiu sukcesy. Nie istnieje  żaden patognomoniczny objaw, na podstawie którego można by z dużym prawdopodobieństwem rozpoznać spazmofilię. Objawy mogące sugerować istnienie tężyczki utajonej dzielą się na: centralne (wzmożone napięcie nerwowe, napadowe zasłabnięcia, bezsenność, obniżenie nastroju, męczliwość), obwodowe (kurcze mięśni, drętwienia i mrowienia kończyn, parestezje), wegetatywne (bóle w okolicy przedsercowej, kołatania serca, opasujące bóle w klatce piersiowej i jamie brzusznej, wzdęcia, kolki, zaburzenia naczynioruchowe w obrębie kończyn), neurologiczne (objaw Chwostka, objaw Trousseau, wygórowane odruchy ścięgniste), elektrofizjologiczne (obraz spontanicznych wyładowań wieloiglicowych potencjałów) .

      Tężyczka utajona jest zjawiskiem spotykanym często, lecz równie często nie rozpoznawanym. Wynika to przede wszystkim z braku wiarygodnych źródeł, dosyć skąpych opisów tej patologii w podręcznikach neurologii czy interny, a także z braku  jednoznacznej systematyki pojęć dotyczących definicji, etiologii i patogenezy zjawiska.  Spazmofilia dotyczy głównie młodych kobiet, które cierpiąc na bardzo wiele niespecyficznych dolegliwości szukają porady u lekarzy licznych specjalności nie uzyskując fachowej pomocy jedynie przez brak trafnej diagnozy .

      Najczulszym testem wykazującym obecność nadpobudliwości nerwowo-mięśniowej, a tym samym tężyczki jest badanie elektromiograficzne – próba tężyczkowa (próba ischemiczna).

      Podejrzewając u chorego tężyczkę należy pamiętać, że istnieją choroby predysponujące do wystąpienia tej patologii. Są to: alergie (w tym szczególnie astma oskrzelowa), cukrzyca, choroby tarczycy (zwłaszcza stan po strumektomii). Każdy pacjent, u którego na podstawie badania elektromiograficznego stwierdza się obecność objawów nadpobudliwości nerwowo-mięśniowej powinien mieć wykonane szczegółowe badania morfologiczne i biochemiczne, pozwalające na określenie rodzaju patologii. U chorych z typową tężyczką utajoną odchylenia w badaniach laboratoryjnych mogą dotyczyć tylko poziomu magnezu w surowicy krwi lub/i erytrocytach (obniżony), oraz gazometrii (zasadowica oddechowa) . Wszystkie inne odchylenia  biochemiczne, szczególnie dotyczące gospodarki wapniowo-fosforanowej świadczą o obecności tężyczki jawnej.

                                                       Spazmofilia – tężyczka utajona

        Tężyczka utajona (spazmofilia) to najczęściej wystepujaca patologia, której podłożem  jest wzrost pobudliwości nerwowo-mięśniowej w następstwie niedoborów magnezowych lub/i  hiperwentylacji. W odróżnieniu od tężyczki jawnej, spazmofilię wykrywa się zwykle przypadkowo na podstawie badania elektromiograficznego. Objawy mogące sugerować istnienie u chorego tej patologii można podzielić na: psychiczne i narządowe. Objawy psychiczne to wzmożona pobudliwość a niekiedy nawet psychoza z objawami wytwórczymi, duszność spoczynkowa, ataki hiperwentylacyjne, niepokój, lęki, obniżenie nastroju, bezsenność, ogólne osłabienie, stałe uczucie zmęczenia, zasłabnięcia napadowe, trudności w koncentracji uwagi, drażliwość, zaburzenia pamięci, wady wymowy np.: zacinanie się. Wymieniając objawy psychiczne występujące w przebiegu spazmofilii warto wspomnieć o lęku napadowym, zwanym inaczej napadami paniki (panic attack disorder) . Schorzenie to występuje u 1 do 2 % w populacji generalnej i rozpoczyna się w okresie pomiędzy adolescencją a 30 rokiem życia. Etiopatogeneza ataków paniki nie jest do końca poznana. Nie istnieją testy laboratoryjne, na  podstawie których można jednoznacznie rozpoznać atak paniki. Wielu autorów donosiło o istnieniu u tych chorych skompensowanej zasadowicy oddechowej (obniżenie poziomu CO2 i poziomu dwuwęglanów, przy nieznacznych odchyleniach od norny  pH ), lecz zjawisko to nie jest specyficzne. Osoby z objawami lęku napadowego cierpią na wiele zaburzeń  somatycznych (zastawki mitralnej, idiopatyczną kardiomiopatię, różnego rodzaju zaburzenia czynności tarczycy, zaostrzenie dolegliwości związanych z owrzodzeniem żołądka i dwunastnicy, nasilenie ataków astmy).   Objawy narządowe to: kurcze mięśni – przeważnie łydek i stóp, drętwienia i mrowienia kończyn górnych i dolnych – szczególnie palców rąk, bóle i zawroty głowy, nadmierna potliwość, ziębnięcie i zsinienie kończyn, kłucie i pobolewanie w okolicy serca, skurcze oskrzeli, bóle opasujące w klatce piersiowej i jamie brzusznej, ucisk w nadbrzuszu, uczucie ciała obcego w gardle „kula histeryczna”, drżenia rąk i całego ciała, drętwienia twarzy i języka, ruch pląsawicze, objawy pozapiramidowe.

                                           Rozpoznawanie tężyczki utajonej ( spazmofilii )

  Ważnym elementem diagnostycznym tężyczki utajonej jest wywiad. Choroby przewlekłe,endokrynopatie, borelioza i choroby odkleszczowe, operacje, nadużywanie leków moczopędnych, psychostymulujących, IPP, narkotyków, alkoholu, kawy, coli, napojów energetyzujących stanowią ważny czynnik ryzyka zachorowania na tężyczkę utajoną. Kryterium neurologiczne stanowią:  objaw Chwostka – najczęściej występujący u kobiet, dość czuły, bezpośrednio zależny od stężenia magnezu w erytrocytach, w mniejszym stopniu w osoczu i objaw Trousseau –  mniej czuły obserwowany tylko w przypadkach znacznych zaburzeń pobudliwości nerwowo-mięśniowej, mniej zależny od stężenia magnezu w erytrocytach i osoczu. Badaniem diagnostycznym, które zawsze należy wykonać, jest badanie elektromiograficzne. Osoby u których stwierdzono obecność dodatniej próby tężyczkowej lub/i kryteriów klinicznych potrzebnych do rozpoznania nadpobudliwości nerwowo-mięśniowej powinny mieć zapewnioną pełną diagnostykę endokrynologiczną celem eliminacji tężyczek wynikających z zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej lub/i innych endokrynopatii. Nowością w diagnostyce tężyczek utajonych jest badanie poziomu pierwiastków zjonizowanych w erytrocytach. Na podstawie wyników tego badania jesteśmy w stanie dość precyzyjnie określić rodzaj niedoboru pierwiastkowego i zaproponować choremu skuteczne leczenie.

                                                       Leczenie tężyczki utajonej

 Leczenie tężyczki utajonej sprowadza się głównie do właściwej suplementacji jonowej. Należy pamiętać, że dobierając preparaty suplementacyjne warto wybierać związki organiczne o dobrej wchłanialności i biodostępności. Ilość substancji suplementowanej należy przeliczać na kilogram masy ciała. Magnez to pierwiastek trudno wchłanialny stąd warto wybrać takie jego  związki które zapewnią nam jak najwyższy poziom pierwiastka w tkankach ( mleczany, cytryniany i chelaty ). Kolejnym ważnym czynnikiem w terapii spazmofilii jest suplementacja witaminy D3, jako że jest ona niezbędnym wysokoenergetycznym nośnikiem jonów magnezu do komórek, jej właściwy poziom jest gwarantem ustępowania dolegliwości tężyczkowych. U pacjentów z bardzo nasilonymi objawami psychicznymi, nie ustępującymi przy podstawowym leczeniu suplementacyjnym, korzystamy z leków antydepresyjnych z grupy SSRI i leczenia psychoterapeutycznego jako uzupełnienie farmakoterapii. Wykorzystywanie w przeszłości bardzo powszechnie benzodiazepiny obecnie włączamy tylko interwencyjnie w napadach lęku panicznego.

Właściwe prowadzenie terapii tężyczki utajonej może być trudne i dość uciążliwe dla pacjenta, ale jest ono gwarantem pozbycia się dolegliwości.

dr Katarzyną Toruńską

specjalista neurolog

emg-neurolog.pl

Treści z serwisu polskamowi.pl mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem Serwisu a jego lekarzem. Serwis ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w naszym Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. Administrator nie ponosi żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych w Serwisie.

 

Skomentuj